Ekran Kartı Tamiri

Ekran kartı, bilgisayarın görüntüyü oluşturan ve oyun, tasarım, video düzenleme gibi ağır grafik işlerini üstlenen parçasıdır. Masaüstü bilgisayarlarda çoğunlukla anakarta takılan ayrı bir karttır; laptoplarda ise grafik işlemcisi (GPU) ve belleği doğrudan anakartın üzerinde bulunur. Bu fark, arızanın nasıl onarılacağını da belirler. Bu sayfa ekran kartı arızalarının belirtilerini, arızanın gerçekten kartta olup olmadığının nasıl ayrıldığını ve atölyede izlenen yolu anlatıyor.

Belirtiler: arıza ekran kartında mı?

• Ekranda renkli noktalar, yatay ya da dikey çizgiler, bozuk kareler beliriyor: bu görüntü bozulmalarına artefakt denir ve çoğu zaman grafik belleğinde ya da grafik işlemcisinin bağlantılarında bir sorunu gösterir.
• Oyun ya da grafik programı açıldığında bilgisayar kapanıyor, yeniden başlıyor ya da ekran kararıyor: kart yük altında kararsız çalışıyor, aşırı ısınıyor ya da yeterli güç alamıyor olabilir.
• Aygıt Yöneticisi'nde ekran kartının yanında uyarı işareti ve "Kod 43" hatası görünüyor: Windows kartı tanıyor ama kart düzgün yanıt vermiyor. Bu hata sürücü kaynaklı da olabilir, donanım kaynaklı da.
• Bilgisayar açılıyor, fanlar dönüyor ama hiç görüntü gelmiyor: sorun kartta olabileceği gibi kabloda, monitörde ya da bellekte de olabilir.
• Kartın fanı dönmüyor ya da yüksek sesle çalışıyor: soğutma sisteminde mekanik bir sorun vardır ve zamanla kartın kendisine zarar verebilir.

Önce ayırt edilmesi gerekenler

Ekran kartı arızası sanılan durumların bir kısmı aslında başka bir parçadan kaynaklanır. Parça değiştirmeden önce bu olasılıklar tek tek elenir.

Kablo ve monitör: farklı bir kabloyla ve mümkünse farklı bir monitörle deneme yapılır. Monitör kablosunun ekran kartına değil anakartın görüntü çıkışına takılı olması da sık karşılaşılan bir durumdur.

Güç kaynağı: ekran kartları yük altında yüksek güç çeker. Yaşlanmış ya da gücü yetersiz bir güç kaynağı, kartın oyunda kapanmasına yol açabilir. Kartın ek güç kabloları ve konnektörlerindeki yanık ya da kararma izleri kontrol edilir.

Sürücü: eski sürücü kalıntıları ve yarım kalmış güncellemeler kararsızlık ve Kod 43 hatası üretebilir. Sürücü tamamen kaldırılıp temiz şekilde yeniden kurulduğunda sorun devam ediyorsa donanım tarafına geçilir. Görüntü gelmeme belirtisinin ayrıntılı ayrımı açılıyor ama görüntü gelmiyor rehberinde, tekrarlayan çökmeler ise mavi ekran hatası rehberinde anlatılıyor.

Dahili grafikle deneme: işlemcisinde dahili grafik birimi bulunan sistemlerde kart çıkarılıp görüntü anakarttan alınır. Bu durumda sistem sorunsuz çalışıyorsa arızanın kartta olduğu büyük ölçüde netleşir.

Masaüstü ekran kartında atölye süreci

Soğutma bakımı

Kartın soğutucusu sökülür; fanlar, ısı boruları ve soğutucu kanatları temizlenir. Grafik işlemcisi ile soğutucu arasındaki termal macun ve bellek çiplerinin üzerindeki termal pedler yenilenir. Kurumuş macun ve ezilmiş pedler, kartın kısa sürede aşırı ısınıp performans düşürmesinin sık görülen sebeplerinden biridir. Dönmeyen ya da yataklarından ses gelen fan değiştirilir.

Kart üzerindeki güç bileşenleri

Kart üzerindeki voltaj düzenleyici bölüm (VRM), kondansatörler ve güç konnektörü incelenir; şişmiş, yanmış ya da kısa devre yapmış bir bileşen ölçümle bulunur ve değiştirilir. Güç konnektöründe erime veya kararma varsa hem konnektör hem güç kaynağının kablosu değerlendirilir; yalnızca kartı onarmak, sorunlu kabloyla aynı hasarın tekrar etmesine yol açabilir.

Test

Onarım sonrası kart yük altında test edilir: sıcaklıklar, fan davranışı ve uzun süreli kararlılık izlenir. Görüntü bozulması yalnızca belirli bir sıcaklığın üzerinde ortaya çıkıyorsa bu test sırasında görülür.

Laptoplarda durum farklı

Laptoplarda grafik işlemcisi ve belleği anakartın üzerine lehimlidir; masaüstündeki gibi kartı çıkarıp yenisini takmak mümkün değildir. Bu yüzden laptop ekran kartı arızası pratikte bir anakart onarımıdır. Isınma kaynaklı sorunlarda soğutma sistemi yenilenir; arıza grafik işlemcisinin ya da bellek çiplerinin kendisindeyse çipin sökülüp yenilenmesi gerekir. Bu işlemin ayrıntısı BGA ve çip değişimi sayfasında anlatılıyor. Laptop ekranındaki her görüntü sorunu ise ekran kartından kaynaklanmaz: panel, kablo ya da arka aydınlatma kaynaklı sorunlar için laptop ekran sorunları rehberine bakabilirsiniz.

Sınırlar ve dürüst beklentiler

Isıtarak geçici düzeltme kalıcı değildir: grafik işlemcisini ısıtıp lehimleri yeniden eritmek (reflow) bazen kartı bir süre çalıştırır, ama sorunun kaynağını gidermediği için arıza çoğunlukla geri döner. Bu yöntem kalıcı onarım olarak sunulmaz.

Onarım her zaman ekonomik olmayabilir: eski ve düşük segment bir kartta, grafik işlemcisinin değişmesi gerekiyorsa onarım yerine değişim daha mantıklı olabilir. Bu karar, arıza netleştikten sonra size seçenekleriyle birlikte anlatılır.

Yoğun kullanılmış kartlar: uzun süre sürekli tam yükte çalışmış kartlarda fanlar, termal pedler ve bellek çipleri daha fazla yıpranmış olabilir. İkinci el alınmış bir kartta sorun yaşıyorsanız bu bilgiyi paylaşmanız tespiti kolaylaştırır.

Getirmeden önce

Masaüstü bilgisayarlarda yalnızca kartı getirmek yerine mümkünse sistemin tamamını getirin; güç kaynağı ve anakartla ilgili olasılıklar ancak bu şekilde elenebilir. Sorunun hangi oyunda ya da programda, ne kadar süre sonra ortaya çıktığını not etmeniz ve varsa ekrandaki bozulmanın fotoğrafını çekmeniz tespite yardımcı olur.

Laptopta grafik arızası anakartın başka bölümlerini de etkiliyorsa laptop anakart tamiri sayfasına bakabilirsiniz.