Disk Değişimi ve Veri Kurtarma

Disk, bilgisayardaki her şeyin (işletim sistemi, belgeler, fotoğraflar, iş dosyaları) saklandığı parçadır. Arızalandığında iki ayrı soru ortaya çıkar: cihaz yeniden nasıl çalışır hale gelecek ve disk üzerindeki veriler kurtarılabilecek mi? Bu sayfa, disk arızalarının hangi belirtilerle ortaya çıktığını, atölyede hangi tür arızalara bakıldığını, hangi durumların atölyenin kapsamı dışında kaldığını ve yeni diske geçişin nasıl yapıldığını anlatıyor.

Belirtiler: diskte bir sorun mu var?

• Bilgisayar açılışta "önyüklenebilir aygıt bulunamadı" benzeri bir uyarı veriyor: disk BIOS tarafından hiç görülmüyor olabilir ya da üzerindeki önyükleme bilgisi bozulmuş olabilir.
• Diskten düzenli tıkırtı, vızıltı ya da tekrar eden bir tık sesi geliyor: mekanik disklerde bu ses genellikle okuma mekanizmasında bir sorunun işaretidir ve ciddiye alınmalıdır.
• Dosyalar açılırken hata veriyor, klasörler boş görünüyor, bilgisayar zaman zaman donuyor: diskte bozuk bölgeler oluşmuş ya da dosya sistemi zarar görmüş olabilir.
• Sistem aşırı yavaşladı ve disk kullanımı sürekli tavanda: bu belirti her zaman arıza anlamına gelmez, ama yaşlanmış bir diskin ilk işaretlerinden biri olabilir.
• Harici disk bilgisayara takıldığında tanınmıyor ya da biçimlendirme isteniyor: sorun diskin kendisinde, USB kutusunun kartında ya da dosya sisteminde olabilir.

Arıza türleri ve atölyenin kapsamı

Veri kurtarmada arızanın türü her şeyi belirler. Aynı "disk açılmıyor" şikâyetinin arkasında birbirinden çok farklı üç durum olabilir.

Mantıksal arızalar

Disk fiziksel olarak sağlamdır ama üzerindeki yapı bozulmuştur: yanlışlıkla silinen dosyalar, yanlışlıkla biçimlendirilmiş bir bölüm, bozulmuş bölüm tablosu, virüs ya da yarıda kalan bir işlem sonrası erişilemeyen klasörler. Bu tür arızalarda ilk iş, diske hiçbir şey yazmadan tam bir kopyasını (imajını) almaktır. Kurtarma çalışması orijinal disk üzerinde değil bu kopya üzerinde yapılır; böylece bir deneme yanlış giderse orijinal veri zarar görmez.

Elektronik arızalar

Diskin mekanik kısmı sağlam, ama elektronik tarafında bir sorun vardır: mekanik diskin altındaki denetim kartında yanık bir bileşen, M.2 ya da SATA bağlantısında hasar, harici disk kutusunun USB kartında arıza. Bu durumlarda sorunlu bağlantı ya da kart onarılır veya disk uygun bir bağlantıyla doğrudan okunur. Harici disklerde sorunun çoğu zaman diskte değil kutunun kartında olduğu görülür; disk kutusundan çıkarılıp doğrudan bağlandığında veriler sorunsuz okunabilir.

Fiziksel hasar: atölyenin sınırı

Mekanik disklerin içinde veriyi taşıyan dönen plakalar ve bu plakaların üzerinde çok yakın mesafede hareket eden okuma kafaları vardır. Plaka ya da okuma kafası hasarı temiz oda gerektirir ve bu iş atölyede yapılmıyor; böyle bir durum tespit edildiğinde disk daha fazla çalıştırılmadan size bildirilir ve bu işi yapan laboratuvarlara başvurmanız gerektiği söylenir. Bu sınırın baştan söylenmesinin sebebi basit: fiziksel hasarlı bir diski tekrar tekrar çalıştırmak, kurtarılabilir veriyi de kalıcı olarak yok edebilir.

SSD'lerde durum farklı

SSD'ler hareketli parça içermediği için tıkırtı yapmaz, ama kendine özgü sınırları vardır. Windows, SSD üzerinde silinen dosyaların kapladığı alanı arka planda temizlemesi için diske bilgi gönderir (TRIM). Bu nedenle SSD'den silinen bir dosyanın kurtarılma şansı, mekanik diske göre çok daha düşüktür ve silme işleminin üzerinden zaman geçtikçe daha da azalır. SSD'nin denetleyici çipi arızalandığında ise disk hiç görünmez hale gelebilir; bazı modellerde bu durumda veri erişimi mümkün olmayabilir. Kurtarma sonucunun hiçbir disk türünde önceden garanti edilemeyeceği işleme başlamadan önce açıkça konuşulur.

Disk değişimi ve yeni diske geçiş

Arızalı disk değiştirilecekse önce cihazın hangi diski desteklediğine bakılır: 2,5 inç SATA yuvası, M.2 SATA ya da M.2 NVMe. Bazı laptoplarda iki yuva birlikte bulunur; bu durumda sistem hızlı bir SSD'ye, veriler ikinci diske yerleştirilebilir. Eski disk okunabiliyorsa işletim sistemi ve veriler yeni diske aktarılır; okunamıyorsa temiz kurulum yapılır ve kurtarılabilen veriler yeni diske taşınır.

Yavaşlık şikâyetiyle gelen ama diski arızalı olmayan cihazlarda ise konu değişimden çok yükseltmedir; mekanik diskten SSD'ye geçişin ayrıntısı SSD ve RAM yükseltme sayfasında anlatılıyor.

Verilerinizin gizliliği

Kurtarma sırasında yalnızca sizin belirttiğiniz klasörler ve dosya türleri hedeflenir. Hangi verinin kurtarıldığı size gösterilir, teslimde yeni bir diske ya da sizin getirdiğiniz bir belleğe aktarılır. Çalışma için alınan disk kopyası, teslimden sonra onayınızla silinir.

Getirmeden önce: yapın ve yapmayın

• Tıkırdayan diski tekrar tekrar açmayın. Her çalıştırma, hasarlı bir mekanizmada plakaların yüzeyine zarar verebilir.
• Silinen dosyaları kurtarmak istediğiniz diske hiçbir şey kaydetmeyin, program kurmayın. Yeni yazılan her veri, silinmiş olanın üzerine gelebilir.
• "Biçimlendirmek ister misiniz?" sorusuna evet demeyin. Windows'un bu önerisi, veriyi kurtarma şansını azaltır.
• Hangi klasörlerin önemli olduğunu not edin. Masaüstü, belgeler, fotoğraflar ya da belirli bir iş programının veri klasörü gibi.

Disk Windows kurulumunda görünmüyorsa önce Windows yükleme ekranında HDD gözükmüyor yazısındaki denetleyici ayarı kontrollerine bakılabilir. Sürekli tavanda duran disk kullanımı için disk kullanımı ve yavaşlık, açılışta takılan cihazlar için açılışta logoda donuyor rehberleri yol gösterebilir.