BIOS Programlama

BIOS (yeni cihazlarda UEFI), bilgisayar açıldığında işletim sisteminden önce çalışan ve donanımı başlatan yazılımdır. Anakart üzerindeki küçük bir bellek çipinde saklanır. Laptoplarda bunun yanında klavye, fan, şarj ve güç düğmesi gibi işleri yöneten ayrı bir gömülü denetleyici (EC) ve onun yazılımı da bulunur. Bu yazılımlar bozulduğunda cihaz donanım olarak sağlam olsa bile açılmayabilir. BIOS programlama, bozulmuş yazılımın özel bir programlayıcıyla çipe doğrudan yeniden yazılmasıdır.

Belirtiler: sorun BIOS yazılımında mı?

• BIOS güncellemesi sırasında elektrik kesildi ya da cihaz kapandı, o günden beri açılmıyor: çipteki yazılım yarım kalmış olabilir. Bu, BIOS programlamanın en tipik sebebidir.
• Güç düğmesine basınca ışık yanıyor, fan tam hızda dönüyor ama ekrana hiçbir şey gelmiyor ve cihaz bu durumda kalıyor: donanım başlatma aşaması tamamlanamıyor olabilir.
• Cihaz sürekli kendini yeniden başlatıyor, üretici logosuna bile ulaşamıyor: bozuk yazılım ya da uyumsuz bir ayar döngüye neden olabilir.
• Şarj ışığı, klavye aydınlatması veya güç düğmesi tuhaf davranıyor: laptoplarda EC yazılımında bir sorun olabilir.
• Açılışta bilmediğiniz bir BIOS şifresi soruluyor: ikinci el alınan cihazlarda ya da unutulan şifrelerde karşılaşılır.

BIOS bozulması ile CMOS pili aynı şey değil

Anakart üzerindeki küçük düğme pil (CMOS pili), cihaz fişten çekiliyken saat ve tarih bilgisini ve BIOS ayarlarını korur. Bu pil bittiğinde her açılışta tarih sıfırlanır, "CMOS checksum" benzeri uyarılar çıkar ve ayarlar varsayılana döner. Bu durum BIOS yazılımının bozulduğu anlamına gelmez; çoğu zaman pilin değişmesiyle çözülür. Belirtilerin ayrımı bilgisayar saati sürekli şaşıyor rehberinde anlatılıyor. BIOS programlamaya, pil ve basit ayar sıfırlaması denendikten sonra geçilir.

Benzer şekilde açılışta logoda takılan her cihazın BIOS'u bozuk değildir; disk, güncelleme ya da sürücü kaynaklı nedenler de aynı görüntüyü verir. Bu nedenlerin ayrımı için açılışta logoda donuyor rehberine bakabilirsiniz.

Atölyede nasıl yapılıyor?

Çipin bulunması ve mevcut içeriğin yedeklenmesi

Anakart üzerinde BIOS yazılımını taşıyan bellek çipi ve varsa EC çipi belirlenir. Programlayıcı çipe bağlanır ve çipin mevcut içeriği, bozuk olsa bile, önce olduğu gibi okunup saklanır. Bu yedek önemlidir: çipin içinde cihaza özgü seri numarası, ağ kartının donanım adresi ve bazı cihazlarda Windows lisans anahtarı gibi bilgiler bulunur.

Doğru yazılımın hazırlanması

Yazılacak dosya, cihazın model adına değil anakartın kart numarasına ve sürümüne göre seçilir. Aynı model adıyla satılan cihazlarda farklı anakartlar kullanılabildiği için yanlış dosya yazmak cihazı tamamen açılmaz hale getirebilir. Hazırlanan dosyaya, yedekten alınan cihaza özgü bilgiler geri işlenir; böylece seri numarası ve lisans bilgisi kaybolmaz.

Yazma ve doğrulama

Dosya çipe yazıldıktan sonra çipin içeriği tekrar okunup yazılan dosyayla karşılaştırılır. Bu doğrulama geçmeden cihaz monte edilmez. Ardından cihaz açılır, BIOS ekranına girilir, tarih ve temel ayarlar yapılır, işletim sisteminin sorunsuz başladığı ve lisans durumunun korunduğu kontrol edilir.

Çipin kendisi arızalıysa

Programlayıcı çipi hiç okuyamıyor ya da yazılan içerik doğrulamada tutmuyorsa çipin kendisi fiziksel olarak arızalanmış olabilir. Bu durumda çip karttan sökülür, yeni bir çip programlanıp yerine lehimlenir. Anakart üzerindeki daha büyük çiplerin değişimi ise ayrı bir iştir; ayrıntısı BGA ve çip değişimi sayfasında.

Evde BIOS güncellerken dikkat edilecekler

BIOS güncellemelerinin çoğu sorunsuz tamamlanır, ama bozulma riskini azaltmak için birkaç kurala uymak yeterlidir. Laptop güncelleme süresince adaptöre takılı olmalı ve bataryası da dolu olmalıdır. Güncelleme dosyası yalnızca üreticinin kendi destek sayfasından, cihazın tam model ya da seri numarasına göre indirilmelidir; benzer isimli başka bir modelin dosyası anakartı açılmaz hale getirebilir. Güncelleme başladıktan sonra ekran bir süre donmuş gibi görünse bile cihaz kapatılmamalı, güç düğmesine basılmamalıdır. Sorunsuz çalışan bir cihazda, üreticinin notlarında sizi ilgilendiren bir düzeltme yoksa BIOS güncellemesi zorunlu değildir.

BIOS şifresi hakkında

Unutulan BIOS şifresinin kaldırılması teknik olarak çoğu cihazda mümkündür. Ancak BIOS şifresi, çalınan cihazların kullanılmasını engelleyen bir güvenlik önlemidir. Bu yüzden şifre kaldırma işlemi yalnızca cihazın size ait olduğu fatura ya da benzeri bir belgeyle gösterildiğinde yapılır. Belge sunulamayan cihazlarda bu işlem yapılmaz.

Sınırlar

Kurumsal güvenlik kilitleri: şirketlere ait bazı cihazlarda yazılım, üreticinin imza ve kilit mekanizmalarıyla korunur. Bu cihazlarda şifre ya da kilit kaldırma her zaman mümkün olmayabilir; sahibi olan kurumun BT biriminin kilidi kaldırması gerekebilir.

Donanım arızasını gizlemez: BIOS programlama yalnızca yazılım bozulmasını çözer. Açılmama sorununun kaynağı güç devresi ya da işlemci tarafında bir donanım arızasıysa, yazılımı yenilemek sonuç vermez; bu durum tespit sırasında ölçümle netleştirilir.

Getirmeden önce

Sorun bir güncellemenin ardından başladıysa hangi güncellemenin yapıldığını not edin. Cihazın alt yüzündeki etiketin fotoğrafını çekmeniz, doğru yazılımın bulunmasını kolaylaştırır. Şifre kaldırma talebiniz varsa cihaza ait belgeyi yanınızda getirin.

Anakart üzerindeki diğer arızalar için laptop anakart tamiri sayfasına bakabilirsiniz.